Στροφή στην Ελευθερία!

Μεγάλοι οργανισμοί κι ελεύθερο λογισμικό

Το Ελεύθερο λογισμικό, ως μοντέλο ανάπτυξης λειτουργικών συστημάτων και εφαρμογών, έχει κάποια πλεονεκτήματα τα οποία είναι πιο εμφανή στους ανθρώπους που ήδη ασχολούνται με αυτό και λιγότερο σε όσους δεν το έχουν ακόμα ερευνήσει ως εναλλακτική λύση. Είναι πια αποδεδειγμένο από παραδείγματα μικρών και μεγάλων οργανισμών που υιοθετούν το ΕΛΛΑΚ, ότι μπορεί να λειτουργήσει ως επιχειρηματικό μοντέλο χωρίς να στηρίζεται σε πεπαλαιωμένα πρότυπα εργασίας (πατέντες, κλειστά format), ενώ ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, εταιρειών και φυσικών προσώπων, και βέβαια αποτελεί σημαντικό εκπαιδευτικό υλικό (πηγαίος κώδικας, τεκμηρίωση) για ανθρώπους που θέλουν να ασχοληθούν με τον ευρύ τομέα της πληροφορικής.

Το «ασθενές» χαρακτηριστικό αυτών των επιχειρημάτων που έχει στο οπλοστάσιό του ο συνήγορος του ΕΛΛΑΚ, είναι ότι ποσοτικοποιούνται πιο δύσκολα από τα επιχειρήματα της «άλλης» πλευράς, στην οποία όλοι οι παράγοντες εύκολα μεταφράζονται σε χρηματικά ποσά. Αυτή την οπτική τονίζει η ενδιαφέρουσα έρευνα [1] της εταιρείας Global Graphics [2], με θέμα τη χρήση του δωρεάν λογισμικού σε μεγάλες εταιρείες με χίλιους ή περισσότερους χρήστες. Στο κείμενο με τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής δε διακρίνεται το λογισμικό που διατίθεται δωρεάν σε κλειστό και ανοικτό, κάνοντας έτσι πιο ξεκάθαρο το πρώτιστο κριτήριο επιλογής, που είναι το χαμηλότερο δυνατό κόστος.

Με το «στένεμα» όμως των προϋπολογισμών λόγω της οικονομικής κρίσης, το ΕΛΛΑΚ γυρίζει και μας λέει: «Πάνε να δεις αν έρχομαι», και όντως πολλοί οργανισμοί αναγκάστηκαν να δουν αυτό που αναπόφευκτα κάποια στιγμή θα εξέταζαν ως εναλλακτική λύση: το στεγνά οικονομοτεχνικό προτέρημα («free as in beer») της υιοθέτησης Ελεύθερου λογισμικού. Ενδεικτική αυτής της μεταστροφής είναι η εικοσιπεντάδα των πιο δημοφιλών έργων ΕΛΛΑΚ που δημοσιεύει κάθε μήνα το SourceForge, η οποία ολοένα και απαρτίζεται λιγότερο από εργαλεία χρήστη, παιχνίδια και καθημερινές εφαρμογές (Azureus, FreeCol, FileZilla, 7-Zip) και περισσότερο από εφαρμογές διαχείρισης επιπέδου Enterprise (στη λίστα του Φεβρουαρίου 2010: OpenBravo, ADampiere, Zenoss Core, OrangeHRM, PostBooks, webERP).

Μια επιχείρηση θέλει: Α. να εκτελεί τις διαδικασίες της με αξιοπιστία, ασφάλεια και ταχύτητα, και Β. να έχει πλεονεκτήματα έναντι του ανταγωνισμού, και τα δύο αυτά με το χαμηλότερο δυνατό κόστος, στα πλαίσια του «deliver more for less», της επίτευξης δηλαδή περισσότερων με λιγότερα, όπου το κόστος αναδεικνύεται ως το βασικό κριτήριο επιλογής λογισμικού, ακολουθούμενο κατά σειρά προτεραιότητας από:

• την ποιότητα,

• τη διαθεσιμότητα,

• τα παράπλευρα κόστη,

• θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας,

• την οικονομική και επιχειρηματική σταθερότητα του προμηθευτή,

• τη συμβατότητα με προμηθευτές και συνεργάτες,

• τη συμβατότητα με την τεχνογνωσία των υπαλλήλων, και

• άλλα κριτήρια ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες κάθε οργανισμού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εξής: από τα 10 πιο δημοφιλή δωρεάν έργα λογισμικού που χρησιμοποιούνται στους οργανισμούς των οποίων οι CIO (Chief Information Officers) ερωτήθηκαν στα πλαίσια της έρευνας, μόνο τα δύο (Open Office, Java) είναι και ανοικτού κώδικα. Αυτά τα δύο είτε ανήκουν (Java), είτε βασίζονται για την ανάπτυξή τους (Open Office) στη Sun, η πρόσφατη εξαγορά της οποίας δημιούργησε μια αβεβαιότητα για το μέλλον των προϊόντων αυτών, ειδικά σε δύο από τα πιο πάνω κριτήρια: τη μελλοντική διαθεσιμότητα αναβαθμίσεων χωρίς επιπλέον κόστος

και τη σταθερότητα του προμηθευτή. Οι αμφιβολίες αυτές, ανεξάρτητα από την έκβασή τους, σχηματίζουν μια αρνητική προδιάθεση για την επιλογή ελεύθερου λογισμικού.

Όλα τα πιο πάνω φανερώνουν μια ανάγκη του ΕΛΛΑΚ την οποία η κοινότητα φαίνεται να αδυνατεί να εκπληρώσει: την ανάγκη για σωστό μάρκετινγκ, για αποτελεσματική στρατηγική προώθησης και πώλησης του Ελεύθερου λογισμικού ως προϊόντος. Ας δούμε την πρώτη πρόταση που γράφει στην ιστοσελίδα [3] της η Ομάδα μάρκετινγκ του Ubuntu: «Η Ομάδα μάρκετινγκ του Ubuntu αποτελείται από χρήστες του Ubuntu που εθελοντικά προωθούν τη ψηφιακή ελευθερία, τα ψηφιακά δικαιώματα και το Ubuntu». Ελευθερία και δικαιώματα; Πόσο κοστίζουν;

Ένας παλιός φίλος, και ο πιο «διαβασμένος» άνθρωπος που γνωρίζω, μου είπε κάποτε: «Η φιλοσοφία είναι ο πλούτος του φτωχού» -να 'σαι καλά Σωτήρη- και συμπληρώνω εγώ: και η φιλοσοφία του πλούσιου είναι το τζάμπα. Με στοχευμένο το κοινό της μικρής ή της μεγάλης επιχείρησης, αυτό είναι το χαρακτηριστικό του Ελεύθερου λογισμικού που πρέπει να προωθηθεί. Τα υπόλοιπα μετρήσιμα χαρακτηριστικά -ταχύτητα, ασφάλεια, αξιοπιστία- μπορούν μεν να χρησιμοποιηθούν ως επιχειρήματα υπέρ του ΕΛΛΑΚ, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και εναντίον του, ανάλογα ποιος κάνει τη μέτρηση (βλ. Microsoft – Get the facts [4]), ενώ το κόστος είναι αδιαμφισβήτητο υπέρ.

Την ανάγκη αυτή για εστίαση στο κόστος την επισημαίνει και το COSPA [5] (Συμβούλιο για το λογισμικό ανοικτού κώδικα στη δημόσια διοίκηση) στην παρουσίαση «Βιωσιμότητα οικονομικών μοντέλων βασισμένων στο ΕΛΛΑΚ» [6], αλλά από την άλλη πλευρά του ζητήματος. Επισημαίνεται η πιο χαλαρή σύνδεση των επιχειρήσεων που παρέχουν προϊόντα γύρω από το ΕΛΛΑΚ και τα ανοικτά πρότυπα με τη φιλοσοφία ή την ιδεολογία, και η πιο φυσική τους επιδίωξη που είναι το οικονομικό κέρδος.

Η αδυναμία του ΕΛΛΑΚ ως επιχειρηματικό μοντέλο εντοπίζεται στην ανάπτυξη εξειδικευμένου λογισμικού για πολύ περιορισμένες κάθετες αγορές (π.χ. CAD, δημιουργία πολυμέσων), το κόστος της οποίας δύσκολα καλύπτεται από συμβόλαια υποστήριξης όταν η ανάπτυξη γίνεται από το μηδέν, αλλά εξισορροπείται κάπως στις περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιείται υφιστάμενο λογισμικό το οποίο παραμετροποιείται για να καλύψει μια συγκεκριμένη ανάγκη (π.χ. embedded, και συγκεκριμένα το Android).

Τέλος, ως πιθανά προϊόντα σε επίπεδο B2B (επιχείρησης προς επιχείρηση), αναφέρονται οι συμβουλευτικές υπηρεσίες για επιλογή λογισμικού, η εγκατάσταση του ΕΛΛΑΚ και η ενσωμάτωσή του στην υφιστάμενη υποδομή του οργανισμού, η τεχνική και η νομική πιστοποίηση (με ιδιαίτερη σημασία για εταιρείες, αφού πολλά έργα ΕΛΛΑΚ αποποιούνται κάθε ευθύνης που προκύπτει από τη χρήση τους, θέση που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή σε νομικά πρόσωπα), η εκπαίδευση, η συντήρηση/αναβάθμιση, η μετάβαση από τα υφιστάμενα συστήματα στα βασισμένα στο ΕΛΛΑΚ και η μετατροπή λογισμικού για ειδικές ανάγκες (προγραμματισμός).

Με τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς και με τη συνεχή πρόοδο σε ποιότητα του Ελεύθερου λογισμικού, θα συναντάται ολοένα και συχνότερα η ένταξή του στην επιχειρηματική δραστηριότητα, είτε αυτή εκφράζεται ως εξέταση από έναν οργανισμό του ενδεχομένου υιοθέτησης του ΕΛΛΑΚ, είτε ως προσφορά προϊόντων ΕΛΛΑΚ και υπηρεσιών γύρω από αυτό. Είναι ένας τομέας με πολλές πτυχές και ενδιαφέρουσες προοπτικές τον οποίο αξίζει να έχουμε στα υπόψη.

Ζηντίλης Μάριος