Τι είναι το Linux?

Πριν απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα ας δούμε κάποια πολύ βασικά θέματα.

Για να λειτουργήσει ένας υπολογιστής απαιτείται ένα λειτουργικό σύστημα!

Τι είναι όμως το λειτουργικό σύστημα;

Ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής αποτελείται από δύο μέρη: το υλικό κομμάτι (επεξεργαστής, μνήμη κλπ) και το λογισμικό (τα διάφορα προγράμματα).

Το λειτουργικό σύστημα (Operating System), είναι ο σύνδεσμος μεταξύ αυτών των δύο μερών. Είναι ένα σύνολο από προγράμματα τα οποία συντονίζουν και ελέγχουν τις λειτουργίες του υπολογιστή.

Για την ιστορία….

Τα πρώτα λειτουργικά συστήματα εμφανίστηκαν κατά τη δεκαετία του '50 και είχαν ελάχιστες δυνατότητες. Από τότε η εξέλιξη στον τομέα της πληροφορικής είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη λειτουργικών συστημάτων που ήταν πολύ φιλικά ως προς τον χρήστη και με μεγάλες δυνατότητες

Στις μέρες μας  τα λειτουργικά συστήματα που γνωρίζουν την μεγαλύτερη εξάπλωση στους υπολογιστές γενικής χρήσης, έχουν διαμορφωθεί σε δύο μεγάλες οικογένειες: Αυτή των Unix-συμβατών και την οικογένεια των Microsoft Windows.

Και…τι είναι το Linux?

Το Linux είναι ένα ελεύθερο τύπου-Unix λειτουργικό σύστημα (Unix:Λειτουργικό σύστημα το οποίο αναπτύχθηκε κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970) που αρχικά δημιουργήθηκε ως χόμπι το 1991 από τον Linus Torvalds και στη συνέχεια αναπτύχθηκε με τη βοήθεια προγραμματιστών και εθελοντών από όλον τον κόσμο, φτάνοντας στο 1994 που κυκλοφόρησε η πρώτη έκδοση.

Το ότι είναι λειτουργικό σύστημα, σημαίνει ότι προορίζεται να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική λύση σε άλλα λειτουργικά συστήματα όπως διάφορες εκδόσεις του MS-Windows, του MAC OS, του Solaris και άλλων.

Αυτό όμως που κάνει το Linux διαφορετικό από τα περισσότερα άλλα λειτουργικά συστήματα δεν είναι τόσο η τεχνολογία που κρύβει πίσω του, ούτε η αποδοχή που βρήκε στην αγορά. Η σημαντικότερη διαφορά του είναι ότι ανέδειξε το κίνημα του Ελεύθερου Λογισμικού/Λογισμικού ανοιχτού κώδικα.

Τι είναι ελεύθερο λογισμικό?

Το Ελεύθερο λογισμικό είναι λογισμικό το οποίο παρέχει στους χρήστες την ελευθερία να εκτελούν, αντιγράφουν, διανέμουν, μελετούν, τροποποιούν και βελτιώνουν το Ελεύθερο λογισμικό.

Για την ακρίβεια, αναφέρεται σε τέσσερις βασικές ελευθερίες:

• Την ελευθερία να εκτελεί κάποιος το πρόγραμμα για οποιονδήποτε σκοπό (ελευθερία 0).
• Την ελευθερία να μελετά οποιοσδήποτε τον τρόπο λειτουργίας του προγράμματος και να το προσαρμόζει στις ανάγκες του (ελευθερία 1). Η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα είναι προϋπόθεση για να ισχύει κάτι τέτοιο.
• Την ελευθερία να αναδιανέμονται αντίγραφα του προγράμματος (ελευθερία 2).
• Την ελευθερία να βελτιώνει ο οποιοσδήποτε το πρόγραμμα και να δημοσιεύει τις βελτιώσεις που έχει κάνει στο ευρύ κοινό, ώστε να επωφεληθεί ολόκληρη η κοινότητα (ελευθερία 3). Η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα είναι προϋπόθεση για να ισχύει κάτι τέτοιο.

Ένα πρόγραμμα θεωρείται ελεύθερο λογισμικό όταν οι χρήστες του έχουν όλες τις παραπάνω ελευθερίες. Επομένως, θα πρέπει να είναι ελεύθερη η αναδιανομή αντιγράφων, με ή χωρίς τροποποιήσεις, δωρεάν ή χρεώνοντας για την διανομή, σε οποιονδήποτε και οπουδήποτε. Το να είστε ελεύθεροι να κάνετε όλα τα παραπάνω σημαίνει (μεταξύ άλλων) πως δεν χρειάζεται να ζητήσετε εξουσιοδότηση ή να πληρώσετε κάποιον ώστε να λάβετε τη ανάλογη άδεια.

Ο Richard Stallman ήταν πρωτοπόρος στην έννοια του "ελεύθερου λογισμικού", επισημαίνοντας πάντα ότι "ελεύθερο" σημαίνει "ελευθερία" και όχι μηδενικό κόστος.

Το Linux μπορεί να εγκατασταθεί σε ένα σπιτικό PC καθώς επίσης και σε έναν κεντρικό υπολογιστή δικτύων επιχειρήσεων. Πολλά Κράτη όπως η Γερμανία, Γαλλία, Σουηδία, Ισπανία, Κίνα κ.α. χρησιμοποιούν ως πρωτεύον λειτουργικό σύστημα στο δημόσιο τομέα το Linux.

Λόγοι για να χρησιμοποιηθεί το Linux

Είναι φτηνότερο, γρηγορότερο, πολύ πιο ευέλικτο και προσαρμόσιμο από τα υπόλοιπα “κλειστά” λειτουργικά συστήματα. Η συντήρησή του είναι εύκολη από οποιοδήποτε σημείο του Internet. Ο πηγαίος κώδικάς του είναι διαθέσιμος. Αυτό σημαίνει πως τα τυχόν bugs (προβλήματα  του λειτουργικού) διορθώνονται σε χρόνο ρεκόρ!

Τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματά του είναι η ταχύτητα, ασφάλεια και η σταθερότητα του.

Επίσης πρέπει να αναφερθεί ότι λόγω της οικογένειας Unix στην οποία ανήκει, σχεδιάστηκε εξαρχής με γνώμονα την ασφάλεια, οπότε δεν θα απαιτείται Antivirus/Antispyware…

Ποιός παρέχει υποστήριξη;

Δωρεάν υποστήριξη και βοήθεια παρέχεται μέσω των αμέτρητων internet-newsgroups, forums, λιστών ταχυδρομείου και ιστοσελίδων. Ενδεικτικά, αναφέρονται:

• Οι Ελληνικές Λίστες Συζητήσεων (mailing-lists):
  • Linux-Greek-Users List - Η αγαπημένη λίστα των Ελλήνων χρηστών
  • Public Hellug List - Εδώ συζητιούνται τα εσωτερικά θέματα του συλλόγου
  • Linux-HowTo List - Οτιδήποτε σχετικό με documentation (συγγραφή, μεταφράσεις κλπ)
• Ελληνικά Forums για το Linux:
  • http://www.linuxhelp.gr
  • http://www.linuxhome.gr
• Ελληνική παρουσία

1. http://www.linux.gr
2. http://www.hellug.gr
3. http://howto.hellug.gr/
4. http://www.ellak.gr/

Τί είναι οι Διανομές Linux;

Ένα από τα καλύτερα χαρακτηριστικά του Linux είναι οι άπειρες επιλογές που προσφέρει στους χρήστες του. Το Linux τεχνικά αναφέρεται στον πυρήνα (πυρήνας: η καρδιά του λειτουργικού συστήματος που μεσολαβεί μεταξύ των υπόλοιπων προγραμμάτων και του hardware - μοιράζει τον επεξεργαστή μεταξύ των διεργασιών που εκτελούνται, διαχειρίζεται τη μνήμη, είναι υπεύθυνος για το δίκτυο, το σύστημα αρχείων, επικοινωνεί με τα μέσα αποθήκευσης και τις περιφερειακές συσκευές ) του λειτουργικού συστήματος. Το σύνολο του πυρήνα μαζί με τις εφαρμογές και τα προγράμματα που τον περιβάλλουν αποτελούν μία διανομή. Οι διανομές διαφέρουν κυρίως στα προγράμματα εγκατάστασης.

Το Linux είναι το πιο επιτυχημένο από τα ελεύθερα λειτουργικά συστήματα, ενώ ανταγωνίζεται και τα υπόλοιπα. Στην καθιέρωση του βοήθησαν πολύ εταιρίες και εθελοντές που κατασκεύασαν και οργάνωσαν διανομές

Υπάρχουν πάρα πολλές διανομές Linux, αρκετές από τις οποίες απευθύνονται σε συγκεκριμένο κοινό. Για παράδειγμα, υπάρχουν διανομές που προορίζονται για απλούς χρήστες, άλλες διανομές που προορίζονται για το στήσιμο εξυπηρετητών, διανομές που προορίζονται για επαγγελματίες μουσικούς κ.ο.κ. Τέλος, υπάρχουν διανομές που συντηρούνται από την κοινότητα του Linux, αλλά και εμπορικές διανομές. Παρακάτω αναφέρονται οι πιο διαδεδομένες:

Ubuntu: είναι ίσως η πιο δημοφιλής διανομή, κυρίως επειδή απευθύνεται σε απλούς και αρχάριους χρήστες, προσφέρει περιβάλλον εύκολης εγκατάστασης και προορίζεται για μηχανήματα desktop και φορητούς υπολογιστές.

Fedora: χορηγείται από την εταιρεία Red Hat και στην ανάπτυξή του συμβάλλει σημαντικά και η κοινότητά του.

SUSE: Οικογένεια διανομών που αναπτύσσονται από τη Novell και απευθύνονται τόσο σε επιχειρήσεις όσο και σε αρχάριους χρήστες.

Mandriva: διανομή προσανατολισμένη για καταναλωτές, προσφέρεται είτε δωρεάν για κατέβασμα από τον ιστότοπό του, είτε ως ολοκληρωμένο προϊόν

Debian GNU/Linux: η πιο δημοφιλής και προτιμώμενη διανομή των προχωρημένων χρηστών του Linux και ειδικά όσων υπολογίζουν και το ιδεολογικό υπόβαθρο πίσω από το όλο κίνημα των κοινοτήτων του ανοικτού και ελεύθερου λογισμικού.

Knoppix: η πιο δημοφιλής διανομή για εκτέλεση κατευθείαν από το CD, χωρίς να απαιτεί εγκατάσταση (live CD). Είναι γνωστή για την πολύ ευρεία υποστήριξή της σε hardware, καθιστώντας την έτσι τη νούμερο ένα επιλογή για αρχάριους χρήστες που θέλουν να δοκιμάσουν το Linux πριν αποφασίσουν να το εγκαταστήσουν

Slackware: απευθύνεται κυρίως σε πολύ προχωρημένους χρήστες.

Red Hat Enterprise: η πιο πετυχημένη εμπορική διανομή. Το εργαλείο του πραγματικού επαγγελματία, η λύση για εξυπηρετητές και σταθμούς εργασίας.

CentOS: βασίζεται στον πηγαίο κώδικα του Red Hat Enterprise και απευθύνεται σε όσους ενδιαφέρονται να τρέχουν μια διανομή συμβατή με το RedHat Enterprise, αλλά δεν επιθυμούν ή δε χρειάζονται την υποστήριξη που προσφέρει η Red Hat.

Zeus: η πρώτη ελληνική διανομή Linux. Αποτελεί κλώνο του Slackware, αλλά με πολλές βελτιώσεις για την υποστήριξη των ελλήνων χρηστών

Knoppel: μια "ζωντανή" ελληνική έκδοση Linux, βασίζεται στη διανομή Knoppix και δεν απαιτείται τίποτε περισσότερο από την εκκίνηση του υπολογιστή από το CD-ROM. Το Knoppel θα ανιχνεύσει αυτόματα το υλικό του υπολογιστή και θα εκτελεστεί εξ ολοκλήρου από τη μνήμη RAM αφήνοντας το υλικό του υπολογιστή ανέπαφο. Στον υπολογιστή δεν εγκαθίσταται τίποτε.

Slackel: μια συλλογή λογισμικού GNU/Linux που εκτελείται πλήρως από CD και είναι βασισμένη στο Slackware Linux.

Για περαιτέρω πληροφορίες :

[1] http://foss.ntua.gr/wiki/index.php

[2] www.hellug.gr

Νίκη Βουγιουκλίδη

Στροφή στην Ελευθερία!

Μεγάλοι οργανισμοί κι ελεύθερο λογισμικό

Το Ελεύθερο λογισμικό, ως μοντέλο ανάπτυξης λειτουργικών συστημάτων και εφαρμογών, έχει κάποια πλεονεκτήματα τα οποία είναι πιο εμφανή στους ανθρώπους που ήδη ασχολούνται με αυτό και λιγότερο σε όσους δεν το έχουν ακόμα ερευνήσει ως εναλλακτική λύση. Είναι πια αποδεδειγμένο από παραδείγματα μικρών και μεγάλων οργανισμών που υιοθετούν το ΕΛΛΑΚ, ότι μπορεί να λειτουργήσει ως επιχειρηματικό μοντέλο χωρίς να στηρίζεται σε πεπαλαιωμένα πρότυπα εργασίας (πατέντες, κλειστά format), ενώ ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, εταιρειών και φυσικών προσώπων, και βέβαια αποτελεί σημαντικό εκπαιδευτικό υλικό (πηγαίος κώδικας, τεκμηρίωση) για ανθρώπους που θέλουν να ασχοληθούν με τον ευρύ τομέα της πληροφορικής.

Το «ασθενές» χαρακτηριστικό αυτών των επιχειρημάτων που έχει στο οπλοστάσιό του ο συνήγορος του ΕΛΛΑΚ, είναι ότι ποσοτικοποιούνται πιο δύσκολα από τα επιχειρήματα της «άλλης» πλευράς, στην οποία όλοι οι παράγοντες εύκολα μεταφράζονται σε χρηματικά ποσά. Αυτή την οπτική τονίζει η ενδιαφέρουσα έρευνα [1] της εταιρείας Global Graphics [2], με θέμα τη χρήση του δωρεάν λογισμικού σε μεγάλες εταιρείες με χίλιους ή περισσότερους χρήστες. Στο κείμενο με τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής δε διακρίνεται το λογισμικό που διατίθεται δωρεάν σε κλειστό και ανοικτό, κάνοντας έτσι πιο ξεκάθαρο το πρώτιστο κριτήριο επιλογής, που είναι το χαμηλότερο δυνατό κόστος.

Με το «στένεμα» όμως των προϋπολογισμών λόγω της οικονομικής κρίσης, το ΕΛΛΑΚ γυρίζει και μας λέει: «Πάνε να δεις αν έρχομαι», και όντως πολλοί οργανισμοί αναγκάστηκαν να δουν αυτό που αναπόφευκτα κάποια στιγμή θα εξέταζαν ως εναλλακτική λύση: το στεγνά οικονομοτεχνικό προτέρημα («free as in beer») της υιοθέτησης Ελεύθερου λογισμικού. Ενδεικτική αυτής της μεταστροφής είναι η εικοσιπεντάδα των πιο δημοφιλών έργων ΕΛΛΑΚ που δημοσιεύει κάθε μήνα το SourceForge, η οποία ολοένα και απαρτίζεται λιγότερο από εργαλεία χρήστη, παιχνίδια και καθημερινές εφαρμογές (Azureus, FreeCol, FileZilla, 7-Zip) και περισσότερο από εφαρμογές διαχείρισης επιπέδου Enterprise (στη λίστα του Φεβρουαρίου 2010: OpenBravo, ADampiere, Zenoss Core, OrangeHRM, PostBooks, webERP).

Μια επιχείρηση θέλει: Α. να εκτελεί τις διαδικασίες της με αξιοπιστία, ασφάλεια και ταχύτητα, και Β. να έχει πλεονεκτήματα έναντι του ανταγωνισμού, και τα δύο αυτά με το χαμηλότερο δυνατό κόστος, στα πλαίσια του «deliver more for less», της επίτευξης δηλαδή περισσότερων με λιγότερα, όπου το κόστος αναδεικνύεται ως το βασικό κριτήριο επιλογής λογισμικού, ακολουθούμενο κατά σειρά προτεραιότητας από:

• την ποιότητα,

• τη διαθεσιμότητα,

• τα παράπλευρα κόστη,

• θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας,

• την οικονομική και επιχειρηματική σταθερότητα του προμηθευτή,

• τη συμβατότητα με προμηθευτές και συνεργάτες,

• τη συμβατότητα με την τεχνογνωσία των υπαλλήλων, και

• άλλα κριτήρια ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες κάθε οργανισμού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εξής: από τα 10 πιο δημοφιλή δωρεάν έργα λογισμικού που χρησιμοποιούνται στους οργανισμούς των οποίων οι CIO (Chief Information Officers) ερωτήθηκαν στα πλαίσια της έρευνας, μόνο τα δύο (Open Office, Java) είναι και ανοικτού κώδικα. Αυτά τα δύο είτε ανήκουν (Java), είτε βασίζονται για την ανάπτυξή τους (Open Office) στη Sun, η πρόσφατη εξαγορά της οποίας δημιούργησε μια αβεβαιότητα για το μέλλον των προϊόντων αυτών, ειδικά σε δύο από τα πιο πάνω κριτήρια: τη μελλοντική διαθεσιμότητα αναβαθμίσεων χωρίς επιπλέον κόστος

και τη σταθερότητα του προμηθευτή. Οι αμφιβολίες αυτές, ανεξάρτητα από την έκβασή τους, σχηματίζουν μια αρνητική προδιάθεση για την επιλογή ελεύθερου λογισμικού.

Όλα τα πιο πάνω φανερώνουν μια ανάγκη του ΕΛΛΑΚ την οποία η κοινότητα φαίνεται να αδυνατεί να εκπληρώσει: την ανάγκη για σωστό μάρκετινγκ, για αποτελεσματική στρατηγική προώθησης και πώλησης του Ελεύθερου λογισμικού ως προϊόντος. Ας δούμε την πρώτη πρόταση που γράφει στην ιστοσελίδα [3] της η Ομάδα μάρκετινγκ του Ubuntu: «Η Ομάδα μάρκετινγκ του Ubuntu αποτελείται από χρήστες του Ubuntu που εθελοντικά προωθούν τη ψηφιακή ελευθερία, τα ψηφιακά δικαιώματα και το Ubuntu». Ελευθερία και δικαιώματα; Πόσο κοστίζουν;

Ένας παλιός φίλος, και ο πιο «διαβασμένος» άνθρωπος που γνωρίζω, μου είπε κάποτε: «Η φιλοσοφία είναι ο πλούτος του φτωχού» -να 'σαι καλά Σωτήρη- και συμπληρώνω εγώ: και η φιλοσοφία του πλούσιου είναι το τζάμπα. Με στοχευμένο το κοινό της μικρής ή της μεγάλης επιχείρησης, αυτό είναι το χαρακτηριστικό του Ελεύθερου λογισμικού που πρέπει να προωθηθεί. Τα υπόλοιπα μετρήσιμα χαρακτηριστικά -ταχύτητα, ασφάλεια, αξιοπιστία- μπορούν μεν να χρησιμοποιηθούν ως επιχειρήματα υπέρ του ΕΛΛΑΚ, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και εναντίον του, ανάλογα ποιος κάνει τη μέτρηση (βλ. Microsoft – Get the facts [4]), ενώ το κόστος είναι αδιαμφισβήτητο υπέρ.

Την ανάγκη αυτή για εστίαση στο κόστος την επισημαίνει και το COSPA [5] (Συμβούλιο για το λογισμικό ανοικτού κώδικα στη δημόσια διοίκηση) στην παρουσίαση «Βιωσιμότητα οικονομικών μοντέλων βασισμένων στο ΕΛΛΑΚ» [6], αλλά από την άλλη πλευρά του ζητήματος. Επισημαίνεται η πιο χαλαρή σύνδεση των επιχειρήσεων που παρέχουν προϊόντα γύρω από το ΕΛΛΑΚ και τα ανοικτά πρότυπα με τη φιλοσοφία ή την ιδεολογία, και η πιο φυσική τους επιδίωξη που είναι το οικονομικό κέρδος.

Η αδυναμία του ΕΛΛΑΚ ως επιχειρηματικό μοντέλο εντοπίζεται στην ανάπτυξη εξειδικευμένου λογισμικού για πολύ περιορισμένες κάθετες αγορές (π.χ. CAD, δημιουργία πολυμέσων), το κόστος της οποίας δύσκολα καλύπτεται από συμβόλαια υποστήριξης όταν η ανάπτυξη γίνεται από το μηδέν, αλλά εξισορροπείται κάπως στις περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιείται υφιστάμενο λογισμικό το οποίο παραμετροποιείται για να καλύψει μια συγκεκριμένη ανάγκη (π.χ. embedded, και συγκεκριμένα το Android).

Τέλος, ως πιθανά προϊόντα σε επίπεδο B2B (επιχείρησης προς επιχείρηση), αναφέρονται οι συμβουλευτικές υπηρεσίες για επιλογή λογισμικού, η εγκατάσταση του ΕΛΛΑΚ και η ενσωμάτωσή του στην υφιστάμενη υποδομή του οργανισμού, η τεχνική και η νομική πιστοποίηση (με ιδιαίτερη σημασία για εταιρείες, αφού πολλά έργα ΕΛΛΑΚ αποποιούνται κάθε ευθύνης που προκύπτει από τη χρήση τους, θέση που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή σε νομικά πρόσωπα), η εκπαίδευση, η συντήρηση/αναβάθμιση, η μετάβαση από τα υφιστάμενα συστήματα στα βασισμένα στο ΕΛΛΑΚ και η μετατροπή λογισμικού για ειδικές ανάγκες (προγραμματισμός).

Με τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς και με τη συνεχή πρόοδο σε ποιότητα του Ελεύθερου λογισμικού, θα συναντάται ολοένα και συχνότερα η ένταξή του στην επιχειρηματική δραστηριότητα, είτε αυτή εκφράζεται ως εξέταση από έναν οργανισμό του ενδεχομένου υιοθέτησης του ΕΛΛΑΚ, είτε ως προσφορά προϊόντων ΕΛΛΑΚ και υπηρεσιών γύρω από αυτό. Είναι ένας τομέας με πολλές πτυχές και ενδιαφέρουσες προοπτικές τον οποίο αξίζει να έχουμε στα υπόψη.

Ζηντίλης Μάριος